สงครามที่ไม่เคยเลือนหายไปจากโลก ตอนที่ 3 สงครามยุคใหม่และเทคโนโลยี

Back

18 เมษายน 2569

สงครามที่ไม่เคยเลือนหายไปจากโลก ตอนที่ 3 สงครามยุคใหม่และเทคโนโลยี

จากตอนที่ 2 เราพอจะเห็นภาพแล้วว่าสงครามในยุคประวัติศาสตร์นั้นได้ถูกขับเคลื่อนด้วยอุดมการณ์และอำนาจอย่างไร ตอนที่ 3 นี้ เราเข้าสู่ยุคสงครามสมัยใหม่ ซึ่งเทคโนโลยีได้เข้ามามีบทบาทสำคัญในการเปลี่ยนโฉมหน้าของสงครามอย่างสิ้นเชิง ตั้งแต่สงครามโลกครั้งที่หนึ่งและสองที่ใช้เทคโนโลยีอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ ไปจนถึงสงครามเย็นที่เต็มไปด้วยการเผชิญหน้าทางอุดมการณ์และอาวุธนิวเคลียร์ และในปัจจุบันกับสงครามไซเบอร์และสงครามตัวแทนที่ซับซ้อนยิ่งขึ้น แม้รูปแบบของสงครามจะเปลี่ยนไป แต่พื้นฐานของความขัดแย้งยังคงเดิม นั่นคือการช่วงชิงอำนาจและอิทธิพล

สงครามโลก การทำลายล้างด้วยเทคโนโลยีอุตสาหกรรม

สงครามโลกทั้งสองครั้งเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในประวัติศาสตร์ของสงคราม เทคโนโลยีที่พัฒนาขึ้นในช่วงปฏิวัติอุตสาหกรรมถูกนำมาใช้ในการทำลายล้างอย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน ไม่ว่าจะเป็นปืนกล รถถัง เครื่องบินรบ เรือดำน้ำ ปืนใหญ่ อาวุธเคมี และระเบิดปรมาณู ซึ่งทำให้เกิดการสูญเสียชีวิตและทรัพย์สินอย่างมหาศาล

สงครามโลกครั้งที่หนึ่ง เป็นสงครามแรกที่เทคโนโลยีจากการปฏิวัติอุตสาหกรรมถูกนำมาใช้อย่างเต็มรูปแบบ เช่น ปืนกล รถถัง อาวุธเคมี เครื่องบินรบ เรือดำน้ำ ปืนใหญ่ เป็นต้น ทำให้เกิดการทำลายล้างในระดับที่ไม่เคยมีมาก่อน ซึ่งนำไปสู่การบาดเจ็บล้มตายเป็นจำนวนมาก และส่งผลกระทบต่อ การเมือง สังคม และเศรษฐกิจระดับโลก มีการก่อตั้งสันนิบาตชาติ (League of Nations) เพื่อส่งเสริมความร่วมมือระหว่างประเทศและการแก้ไขข้อพิพาทอย่างสันติ ป้องกันไม่ให้เกิดสงครามขนาดใหญ่อีกในอนาคต
สงครามโลกครั้งที่สอง เป็นความขัดแย้งทางทหารที่ใหญ่ที่สุดและสร้างความเสียหายมากที่สุดในประวัติศาสตร์ของมนุษย์ เป็นสงครามที่แสดงให้เห็นถึงศักยภาพการทำลายล้างสูงสุดของเทคโนโลยี ด้วยการใช้เครื่องบินทิ้งระเบิด การพัฒนาเรดาร์ และที่สำคัญที่สุดคือระเบิดปรมาณู ซึ่งยุติสงครามด้วยการทำลายล้างที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน เกิดองค์การสหประชาชาติขึ้นมาแทนสันนิบาตชาติที่ล้มเหลว

สงครามโลกแสดงให้เห็นว่าเมื่อเทคโนโลยีถูกนำมาใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการทหาร ความสามารถในการทำลายล้างก็เพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดด ทำให้ผลกระทบของสงครามขยายวงกว้างไปทั่วโลก

สงครามเย็น การเผชิญหน้าทางอุดมการณ์และอาวุธนิวเคลียร์

หลังสงครามโลกครั้งที่สอง โลกเข้าสู่ยุคสงครามเย็น ซึ่งเป็นการเผชิญหน้าระหว่างสองมหาอำนาจทางอุดมการณ์ คือ สหรัฐอเมริกา (ประชาธิปไตย-ทุนนิยม) และสหภาพโซเวียต (คอมมิวนิสต์) แม้จะไม่มีการสู้รบโดยตรงระหว่างสองมหาอำนาจ แต่ความขัดแย้งก็ปรากฏในรูปแบบอื่น:

การแข่งขันด้านอาวุธนิวเคลียร์ ทั้งสองฝ่ายสะสมอาวุธนิวเคลียร์จำนวนมหาศาล สร้างความหวาดกลัวต่อการทำลายล้างโลก (Mutually Assured Destruction - MAD) และทำให้สงครามขนาดใหญ่โดยตรงเป็นสิ่งที่ไม่สามารถยอมรับได้
สงครามตัวแทน (Proxy Wars): มหาอำนาจทั้งสองสนับสนุนฝ่ายตรงข้ามในความขัดแย้งระดับภูมิภาคต่างๆ ทั่วโลก เช่น สงครามเกาหลี สงครามเวียดนาม หรือความขัดแย้งในอัฟกานิสถาน เพื่อขยายอิทธิพลและทดสอบแสนยานุภาพโดยไม่ต้องเผชิญหน้ากันโดยตรง
สงครามข่าวสารและโฆษณาชวนเชื่อ: การต่อสู้ทางความคิดและอุดมการณ์เป็นส่วนสำคัญของสงครามเย็น โดยมีการใช้สื่อและข้อมูลเพื่อบิดเบือนความจริงและสร้างความชอบธรรมให้กับฝ่ายตนเอง

สงครามเย็นแสดงให้เห็นว่าสงครามสามารถดำรงอยู่ได้ในรูปแบบที่ไม่ได้มีการสู้รบโดยตรง แต่ยังคงสร้างความตึงเครียดและความเสียหายอย่างต่อเนื่องผ่านการแทรกแซงและการบิดเบือนข้อมูล

สงครามไซเบอร์และสงครามไร้รูปแบบ ความขัดแย้งในศตวรรษที่ 21

ในยุคปัจจุบัน เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารได้นำไปสู่รูปแบบใหม่ของสงครามที่เรียกว่า สงครามไซเบอร์ (Cyber Warfare) และ สงครามไร้รูปแบบ (Hybrid Warfare) ซึ่งผสมผสานวิธีการทางทหารแบบดั้งเดิมเข้ากับการโจมตีทางไซเบอร์ การบิดเบือนข้อมูล การโฆษณาชวนเชื่อ และการแทรกแซงทางการเมือง

สงครามไซเบอร์: การโจมตีโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของประเทศ เช่น ระบบไฟฟ้า ระบบการเงิน หรือเครือข่ายคอมพิวเตอร์ เพื่อสร้างความเสียหายหรือก่อกวน โดยไม่ต้องใช้กำลังทางทหารโดยตรง
การบิดเบือนข้อมูล (Disinformation) และข่าวปลอม (Fake News) การใช้สื่อสังคมออนไลน์และแพลตฟอร์มดิจิทัลเพื่อเผยแพร่ข้อมูลเท็จ สร้างความแตกแยกในสังคม และบ่อนทำลายความน่าเชื่อถือของรัฐบาลหรือสถาบันต่างๆ
สงครามตัวแทนยุคใหม่: การสนับสนุนกลุ่มติดอาวุธที่ไม่ใช่รัฐ หรือการใช้บริษัททหารรับจ้าง เพื่อดำเนินปฏิบัติการทางทหารโดยที่รัฐบาลผู้สนับสนุนไม่ต้องรับผิดชอบโดยตรง

สงครามยุคใหม่เหล่านี้มีความซับซ้อนและยากที่จะระบุผู้กระทำผิด ทำให้การตอบโต้และการสร้างความรับผิดชอบเป็นไปได้ยากยิ่งขึ้น และหลังเกิดเหตุการณ์สงครามสหรัฐอเมริกา/อิสราเอล กับอิหร่าน ซึ่งกลายเป็นสงครามที่ไร้กฎระเบียบ ไม่มีใครสนใจกฎหมายระหว่างประเทศอีกต่อไป มีคำถามมากมายต่อองค์การสหประชาชาติว่ายังเป็นที่พึ่งพิงของโลกได้อยู่หรือไม่

"สงคราม" เป้าหมายช่างสวนทางกับ "ธรรมาภิบาล"

หลักธรรมาภิบาลมีเป้าหมายสูงสุดคือ "เพื่อประโยชน์สุขของประชาชน" และการสร้าง "โลกธรรมาภิบาล" ที่มีความเมตตาเอื้ออาทรต่อกัน แต่สงคราม โดยเฉพาะในยุคใหม่ที่ใช้เทคโนโลยีอุตสาหกรรมและอาวุธนิวเคลียร์ กลับมุ่งเน้นการทำลายล้างชีวิตและทรัพย์สินอย่างมหาศาลเพื่อชิงอำนาจกัน

ธรรมาภิบาล ตั้งอยู่บนรากฐานของ "กฎหมายและศีลธรรม" แต่ในบริบทของสงครามยุคปัจจุบัน เริ่มกลายเป็น "สงครามที่ไร้กฎระเบียบ" ซึ่งไม่มีใครสนใจกฎหมายระหว่างประเทศอีกต่อไป

และสิ่งที่เปราะบางที่สุด คือ “ความรับผิดชอบ” ซึ่งเป็นหนึ่งในเสาหลักของธรรมาภิบาล แต่สงครามยุคใหม่ถูกออกแบบมาเพื่อ "หลีกเลี่ยงความรับผิดชอบ" ผ่านวิธีการต่าง ๆ เช่น สงครามไซเบอร์และสงครามตัวแทน

หากเราจะพิจารณาดี ๆ สงครามในช่วงนี้ขาดธรรมาภิบาลในเรื่องใดบ้าง ?

สงครามในยุคปัจจุบันมีการละเลยหลักการสำคัญหลายประการเลย

หลักความรับผิดชอบ (Accountability) เป็นปัญหาที่ท้าทายที่สุดในสงครามไซเบอร์และสงครามไร้รูปแบบ เพราะผู้กระทำผิดสามารถปกปิดตัวตน และรัฐบาลผู้สนับสนุนสงครามตัวแทนมักปฏิเสธความรับผิดชอบโดยตรง ทำให้เกิดช่องว่างทางกฎหมาย
หลักนิติธรรม (Rule of Law) สงครามในปัจจุบันมีการละเมิดกฎหมายระหว่างประเทศ และทำให้กลไกอย่างองค์การสหประชาชาติถูกตั้งคำถามว่ายังเป็นที่พึ่งได้หรือไม่
หลักความโปร่งใส (Transparency) สงครามยุคใหม่ใช้ "การบิดเบือนข้อมูล" (Disinformation) และ "ข่าวปลอม" (Fake News) ผ่านโซเชียลมีเดียเพื่อสร้างความแตกแยกและบ่อนทำลายความเชื่อถือ ซึ่งขัดต่อหลักความสุจริตและโปร่งใสอย่างสิ้นเชิง
หลักคุณธรรมและศีลธรรม (Morality/Ethics) สงครามขาดความเมตตาเอื้ออาทร (Compassion) และหลักอวิหิงสา (การไม่เบียดเบียน) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของทศพิธราชธรรมและหลักธรรมาภิบาลแบบผสมผสาน
หลักความปลอดภัยและความเสมอภาค สงครามบ่อนทำลายหลักความปลอดภัยในประเทศ และสิทธิเสรีภาพของราษฎร ซึ่งเป็นอุดมการณ์พื้นฐานที่ธรรมาภิบาลควรจะปกป้อง